بعد از اینکه موضوع یک پژوهش مشخص شد، نوبت به تعیین اهداف و دلایل انجام آن میرسد. این موارد میتوانند به شکل مستقیم و یا غیرمستقیم در قسمتهای گوناگون پروپوزال، از جمله بخش بیان مسئله، مورد بحث قرار بگیرند. به طور معمول، در اکثر فرمهای پروپوزال شاهد قرارگیری بخشی برای نگارش اهداف هستیم. این امر باعث میشود تا در کنار پژوهشگر، مخاطبان نیز قادر به شناسایی اهداف پژوهش باشند. از سوی دیگر باید گفت که اهداف به منظور نوشتن سوالات و فرضیات نیز به کار گرفته میشوند. اگر به دنبال آموزش نگارش اهداف تحقیق در پروپوزال هستید، با ما تا پایان همراه بمانید.
چرا آموزش نگارش اهداف تحقیق در پروپوزال مهم است؟
قبل از هر چیزی باید ببینیم که نوشتن انواع اهداف تحقیق دقیقاً چه کمکی به ما میکند و چرا باید نهایت دقت خود را در این رابطه به کار بگیریم؟ در پاسخ به این پرسش میتوان بیان کرد که این کار نقش مهمی در ارزیابی بهتر پژوهش دارد. از سوی دیگر وقتی که اهداف پروپوزال مشخص شده باشند، میتوان با میزان خطای کمتری بودجه و زمان موردنیاز جهت اجرا کردن آن را معین کرد.
مزیت دیگری نگارش اهداف پروپوزال، جلوگیری از دسترسی به اطلاعاتی است که اضافی هستند و به عنوان دادههای بیهوده تلقی میشوند. این اهداف پژوهش را به یک بعد مشخص محدود میکنند. هنگامی که اهداف پژوهش را بدانیم، به بهترین شکل ممکن متغیرهای موردنیاز را انتخاب میکنیم تجزیه و آنالیز دادهها با یک روند مناسب به پیش میرود.
مهمترین ویژگی اهداف پروپوزال
در این بخش باید ببینیم که اهداف پروپوزال دارای چه ویژگیهایی هستند. نخستین مورد در این زمینه، عدم تناقص آنها با یکدیگر است. همه هدفها در یک پروپوزال حرفهای با هم سازگار هستند. علاوه بر این، لازم است اهدافی را انتخاب کنیم که به شکل صریح و روشن توضیح داده شدهاند.
اهداف پروپوزال را باید بتوان اندازهگیری کرد. از سوی دیگر، میتوان بیان داشت که اهداف معتبر قابل دستیابی هستند و بر اساس متغیرهای گوناگون نگارش شدهاند. از آنجا که پروپوزال یک پژوهش علمی برشمرده میشود، اهداف آن باید در قالبهای مشخص «آزمونپذیر» ارائه شوند.
هدف کلی (General Objective)
در ادامه آموزش نگارش اهداف تحقیق در پروپوزال باید بیان کرد هدف کلی که به آن General Objective هم میگوییم، کلیدیترین عنصر در ساختار پروپوزال است. این هدف در بخش ابتدایی مقاله به مخاطبان ارائه میشود و با توجه به آن میتوان فهمید که مسیر تحقیق قرار است در چه جهتی حرکت کند. علاوه بر این، هدف کلی باید به گونهای نوشته شود قصد پژوهشگر را به اطلاع سایرین برساند. نوشتن اهدافی که یک نوع شعار به شمار میروند و یا شکل پرسشی دارند را کنار بگذارید.
هدف کلی باید اجرایی بوده و با عنوانی که برای تحقیق در نظر گرفتهاید مطابق باشد. با انتخاب یک هدف مناسب میتوان مواردی همچون اهداف جزئی و پرسشهای پژوهش را به شکل منطقی نگارش کرد. هدف کلی یک جمله کامل است که جهت کل پژوهش را به نمایش میگذارد و از دل بیان مسأله بیرون میآيد.
میتوان برای هدف کلی از افعالی همچون تبیین، تحلیل، شناسایی و مقایسه استفاده کرد. نکته مشابه بین این موارد آن است که همگی آنها به مفهوم «قابل اندازهگیری بودن» اشاره دارند. در کنار این موارد میتوانید از فعل سنجش هم کمک بگیرید متغیرها را مشخص میکند. به عنوان مثال، هدف کلی یک پژوهش میتواند بررسی رابطه بین حمایت اجتماعی و اضطراب امتحان در دانشجویان باشد.
مورد دیگری که باید در رابطه با هدف کلی به آن دقت کنید، توجه جدی به ظرفیت اجرایی تحقیق است. در پارهای از موارد، محققان امری را به عنوان هدف کلی بیان میکنند که پیچیدگی بسیار زیادی دارد و حتی در یک پروپوزال مقطع دکتری نیز نمیتوان به آن دستیابی پیدا کرد.
داورانی که قرار است پروپوزال شما را مورد قضاوت قرار دهند، به دنبال اهدافی هستند که علاوه بر ساختار عملی، امکان اجرای آنها نیز وجود داشته باشد.
اهداف اختصاصی (Specific Objectives)
آموزش نگارش اهداف تحقیق در پروپوزال را با هدفهای اختصاصی دنبال میکنیم. هر یک از اهداف جزئی یا اختصاصی یا Specefic Objective، بخشی از هدف کلی پروپوزال را به طور کامل تحت پوشش قرار میدهند. مخاطب با مطالعه این اهداف باید بفهمد که شما به عنوان پژوهشگر قصد دارید با چه مسیری به هدف کلی دسترسی پیدا کنید. همانند هدف کلی، اهداف اختصاصی نیز ساختاری دقیق، قابل اجرا و قابل سنجش دارند. بنابراین نباید آنها را به سمت مسائل حاشیهای و نکاتی ببرید که از دامنه پژوهش بیرون هستند. در اغلب موارد، انتخاب تنها سه تا شش هدف اختصاصی بهترین گزینه برای تکمیل نگارش یک پرپوژال است.
گزینه دیگری که هنگام نگارش این نوع اهداف نباید از آن چشمپوشی کرد، قابلیت تحلیل آماری هر هدف جزئی است. این موارد باید به گونهای باشند که امکان جمعآوری اطلاعات موردنیاز در رابطه با آنها به کمک روشهای علمی ممکن باشد. به عنوان مثال، پژوهشگری که هدف جزئی پروپوزال خود را «بررسی تأثیر کیفیت خواب بر میزان اضطراب امتحان در میان دانشجویان» بیان کرده است، باید نشان دهد که مواردی همچون کیفیت خواب یا اضطراب با چه ابزاری سنجیده میشوند. شما باید روشهای مناسب جهت تحلیل اهداف جزئی را به خوبی مشخص کنید.
اهداف جزئی پروپوزالهای حرفهای با دید علمی نوشته شدهاند و ساختاری دارند که دفاع کردن از آنها را ساده میکند. این اهداف با مسئله تحقیق ارتباط دارند و شامل فعالیتهای جانبی محقق نیستند. در اکثر موارد، داوران نسبت به اهداف جزئی حساس هستند و به همین دلیل باید اطمینان یابید که جملات مربوط به این اهداف ضعف ساختاری ندارند.
آموزش نگارش اهداف تحقیق در پروپوزال و اهداف کاربردی
میتوان بعد از آموزش نگارش اهداف تحقیق در پروپوزال (موارد کلی و جزئی)، اهداف کاربردی پروپوزال را مشخص کرد. این نوع اهداف چندان دقیق نیستند و امکان سنجنش آنها با معیارهای گوناگون وجود ندارد. اهداف کاربری همانطور که از نامشان مشخص است، نشان میدهند که پژوهش شما چه منفعتی برای جامعه دارد. در این اهداف باید نشان دهید که نتایج تحقیق قرار است در کدام حوزه و برای چه افرادی مورد استفاده قرار بگیرد.
با توجه کردن پاراگراف پایانی بخش بیان مسئله میتوان این نوع اهداف را پیدا کرد. اهداف کاربری به شکل لیست تهیه میشوند.
تفاوتهای بین اهداف کلی و جزئی را بشناسید
مهمترین نقش اهداف کلی در ساختار تحقیق شما، مشخص کردن مسیر نهایی پژوهش به شمار میرود. این در حالی است که اهداف اختصاصی به ما نشان میدهند جهت دستیابی به آن مسیر باید چه قدمهایی را تعیین کنیم. شناخت این تفاوتها برای پاسخ به این پرسش که«اهداف تحقیق را چگونه بنویسیم» موثر است.
تعداد جملات
اهداف کلی یک پژوهش در اغلب موارد تنها یک جمله هستند. این در حالی است اهداف جزئی میتوانند بین سه تا پنج جمله داشته باشند. بنابراین، تعداد جملات اهداف کلی بیشتر از اهداف جزئی است.
نوع دید در بحث آموزش نگارش اهداف تحقیق در پروپوزال
هنگامی که قصد نگارش اهداف کلی را داریم، باید نسبت به موضوع مدنظر خود یک زاویه دید کلان و گسترده را انتخاب کنیم. از سوی دیگر، جهت نگارش اهداف جزئی بیشتر بر روی یک محدوده مشخص تمرکز میکنیم و دقت دید خود را افزایش میدهیم.
مرتبط بودن با بقیه بخشها
اهداف کلی هماهنگی کاملی با عنوان تحقیق دارد، اما اهداف جزئی بیشتر با مواردی همچون سوالات و فرضیات ارتباط دارد. با بررسی این مورد میتوان به تفاوت بین اهداف جزئی و کلی دست پیدا کرد.
اشتباهات حین نگارش هر مورد
رایجترین اشتباه هنگام نوشتن هدفهای کلی، رفتن به سمت جملات شعاری است که دارای ساختار کلیگویی هستند. از سوی دیگر، اشتباه شایع در بین محققان حین نگارش اهداف جزئی، تبدیل کردن فعالیتهای مختلف به هدف است. بنابراین باید در آموزش نگارش اهداف تحقیق در پروپوزال این موارد یاد فراگیرید.
نکات آکادمیک آموزش نگارش اهداف تحقیق در پروپوزال
بهتر است برای نگارش اهداف جزئی یا کلی از افعالی همچون «درک، فهمیدن یا دیدن» استفاده نکنید. این افعال دارای ماهیت مبهم هستند و دقیقاً در مقابل مواردی مانند «بررسی، مقایسه و تبیین» قرار میگیرند. علاوه بر این، عادتهایی همچون تکرار واژههای غیرعملی همچون «بهبود، افزایش و کاهش» را کنار بگذارید،
به خصوص هنگامی که هیچ شاخص دقیقی برای آنها ارائه نمیشود. هر یک از اهداف اختصاصی باید در کمترین حالت دارای یک تحلیل یا آزمون آماری در فصل چهارم پروپوزال باشند. فرمول ساده نگارش اهداف کلی و جزئی یک پروپوزال به شرح زیر است:
هدف کلی = مسیر کلی پژوهش
اهداف اختصاصی = گامهای اجرایی برای رسیدن به هدف کلی
اشتباهات رایج هنگام نگارش اهداف تحقیق
عدم آگاهی لازم در مورد نوشتن اهداف تحقیق موجب میشود که حین این فرایند با مشکلات و اشتباهات مختلفی مواجه شوید.
سوالی نوشتن
یکی از این اشتباهات، نگارش اهداف پروپوزال با ساختار سوالی است. این نکته مهم را فراموش نکنید که اهداف نباید حالت سوالی داشته باشند و ساختارشان به شکل جمله خبری است. به طور مثال این جمله که «استرس چگونه بر روی فعالیت و عملکرد اثر میگذارد؟» نباید جزو اهداف پروپوزال شما قرار بگیرد، زیرا ساختاری سوالی دارد و نمیتوان آن را به عنوان یک جمله خبری در نظر گرفت.
کلیگویی را کنار بگذارید
در ادامه آموزش نگارش اهداف تحقیق در پروپوزال باید اشاره کنیم که برخی محققان به سمت کلیگویی و انتخاب جملات مبهم یا سردرگمکننده میروند و آنها را به عنوان اهداف پروپوزال بیان میکنند. مواردی همچون «شناسایی مشکلات کارمندان» یا «بررسی اثرات اجتماعی» عملاً بیش از حد مبهم هستند و نمیتوان آنها را در یک چهارچوب عملی جایگذاری کرد.
اهداف غیرقابل سنجش و آموزش نگارش اهداف تحقیق در پروپوزال
اشتباه بعدی مربوط به عدم انتخاب اهداف قابل سنجش و اجرا است. اهداف پروپوزال شما باید به گونهای باشند که بتوان آنها را اندازهگیری کرد و در یک پایاننامه به اجرا گذاشت. هدفی همچون «تلاش برای بهبود شرایط فرهنگی» قابل اندازهگیری نیست و طبیعتاً امکان اجرای آن در یک پایاننامه وجود ندارد.
عدم وجود ارتباط بین اهداف کلی و جزئی
همه اهداف جزئی یک پروپوزال باید در نهایت با هداف کلی ارتباط داشته باشند. عدم توجه به این موضوع، موجب میشود تا یکپارچگی منطقی پروپوزال شما زیر سوال برود. اهداف جزئی را میتوان زیرمجموعهای از اهداف کلی دانست. با رعایت همین نکته میتوانید انجسام پروپوزال خود را حفظ کنید.
فعالیتها جزو اهداف تحقیق نیستند
اگر به جای نگارش اهداف پژوهش به سمت نوشتن فعالیتهای اجرایی برویم، در حال ارتکاب یک اشتباه بزرگ هستیم. اینکه پرسشنامهای را توزیع کردهاید و یا دادههای متفاوتی به دست آوردهاید، تنها جزو مراحل اجرای پروپوزال هستند و نباید آنها را به عنوان اهداف جزئی یا کلی معرفی کرد.
با توجه به آموزش نگارش اهداف تحقیق در پروپوزال، لازم نیست زیادهروی کنید
قبلاً در مورد تعداد مناسب اهداف جزئی با شما سخن گفتیم. ازدیاد این اهداف نتیجهای به جز پراکندگی تمرکز تحقیق به دنبال ندارد و حتی احتمال دارد نتوانیم آنها را به صورت عملی اجرا کنیم. به همین جهت، پیشنهاد میشود از نوشتن بیش از شش هدف جزئی خودداری کنید.
بررسی ارتباط میان روش تحقیق و اهداف
یکی از اساسیترین پیوندها و نکات آموزش نگارش اهداف تحقیق در پروپوزال، ارتباط میان اهداف تحقیق و شیوه اجرا یا روش تحقیق است. اهداف مطالعه، نوع پژوهش و مسیر کلی آن را مشخص میسازند. به عنوان نمونه، اگر مقصود تحقیق «شناخت و توصیف» پدیدهای ناشناخته باشد، روش تحقیق معمولاً ماهیتی کیفی و اکتشافی خواهد داشت.
در صورتی که هدف، «بررسی ارتباط» میان چند متغیر باشد، رویکرد پژوهش احتمالاً از نوع همبستگی یا علّی-مقایسهای است. همچنین اگر هدف «سنجش اثرگذاری» یک مداخله بر یک پیامد خاص باشد، روش تحقیق غالباً آزمایشی انتخاب میشود.
به طور کلی، گزینش روش مناسب تحقیق (اعم از کمی، کیفی، ترکیبی، پیمایشی، موردی و مانند آن) مستقیماً از ماهیت اهداف پژوهش سرچشمه میگیرد. ناهماهنگی میان اهداف و روش تحقیق، از خطاهای بنیادی در تدوین پروپوزال به شمار میآید و بیانگر آن است که پژوهشگر در درک شیوه صحیح دستیابی به مقاصد خود، دچار ضعف است.
چه ارتباطی بین سوالات و اهداف و فرضیات پروپوزال وجود دارد؟
گزینه دیگری که باید به آن اشاره کنیم، بررسی هماهنگی بین اهداف، سوالات و فرضیات پروپوزال محسوب میشود که از ارزش بالایی برخوردار است. نباید از یاد برد که این سه مورد نباید ساختاری متفاوت و بیربط داشته باشند و به گونهای نگارش شوند که ظاهراً منبع و منشا یکسانی دارند. این موضوع در رابطه با اهداف جزئی که مهمترین بخش جهت طراحی سوالات تحقیق و تولید فرضیات آماری در نظر گرفته میشوند بیش از پیش اهمیت مییابد.
به عنوان نمونه، اگر اهداف جزئي پژوهش شما مواردی همچون ارزیابی رابطه میان استرس و رضایت شغلی آموزگاران را در بر بگیرد، باید پرسشی را طرح کنید که با همین موضوع در تماس باشد. سوال «چه ارتباطی بین استرس و رضایت شغلی آموزگاران وجود دارد؟» بهترین گزینهای است که با توجه به نکات آموزش نگارش اهداف تحقیق در پروپوزال میتوانید به سراغ آن بروید. نکته جالب اینکه از دل همین سوال میتوان به فرضایتی همچون وجود روابط معنادار بین استرس و رضایت شغلی در آموزگاران رسید.
ارتباط بین اهداف و فرضیات در بحث آموزش نگارش اهداف تحقیق در پروپوزال
اهداف پژوهش همان نتایج نهایی یا دستاوردهای اصلی پژوهش برشمرده میشوند. در پایان، این شما هستید که به عنوان محقق باید مشخص کنید کدام اهداف رد شده و کدامیک از آنها مورد تآیید قرار میگیرند. به عنوان نمونه، تصور کنید پژوهشی در اختیار داریم که موضوع آن «بررسی اثرات آموزش آنلاین بر نتایج تحصیلی دانشآموزان» است. پس از پایان یافتن تحقیق، پژوهشگر موظف است که پاسخ دهد این نحوه آموزش چه تأثیراتی بر روی دانشآموزان گذاشته است.
از جهت دیگر، باید گفت که فرضیات چند حدس و پیشبینی مهم هستند که در ابتدای پژوهش بیان میشوند و تا پایان پروپوزال در مورد آنها آزمایشات گوناگونی انجام میگیرد. به عنوان مثال در رابطه با پژوهش قبل میتوان این موضوع که «آموزش آنلاین تأثیرات مثبتی روی دانشآموزان دارد» را به شکل یک فرضیه مطرح کرد. با وجود فرضیات میتوان روند حرکت تحقیق را با دقت بیشتری تعیین کرد. همین امر به شما اجازه میدهد تا به سمت اهدافی که انتخاب کردهاید حرکت کنید. با مطالعه انواع نمونه اهداف تحقیق در پروپوزال، میتوانید مهارت خود در این رابطه را بهبود دهید.
چک لیست برای نوشتن اهداف پروپوزال
در گام اول باید عنوان و نحوه بیان مسئله تحقیق را به خوبی مرور کنید. سپس از این موضوع مطمئن شوید که هدف کلی مدنظر شما با عنوان پژوهش در یک راستا قرار دارد و مراحل بعدی را یکی یکی پشت سر بگذارید:
- با توجه به آموزش نگارش اهداف تحقیق در پروپوزال از یاد نبرید که هدف کلی شما باید دارای افعالی همچون بررسی، شناسایی و تحلیل باشد.
- اهداف جزئی باید به گونهای باشند که بتوان آنها را به عنوان پشتیبان هدف کلی دانست.
- اطمینان حاصل کنید که مواردی مانند پخش کردن پرسش نامه به عنوان هدف معرفی نشده است.
- برای هر یک از اهداف جزئی پرسش یا فرضیه مناسبی را انتخاب کنید.
- اهداف را به دقت مطالعه کنید و ببینید که آیا میشود با منابع و بازه زمانی مدنظرتان آنها را اجرا کرد؟
- اهدافی که دارای ساختار کلیگویی هستند و یا شعاری به نظر میرسند را کنار بگذارید.
سخن پایانی
نگارش اهداف یکی از مهمترین اقداماتی است که حین نگارش پروپوزال باید به آن توجه داشته باشید. در واقع اهداف نشاندهنده مقصد نهایی پژوهش شما هستند و تنظیم دقیق آنها دستیابی به نتایج مدنظر با دشواری کمتر را ممکن میکند.
