یکی از اشتباهات رایجی که بیشتر دانشجویان و پژوهشگران در مسیر انتشار یافتههای علمی خود انجام میدهند، عدم انتخاب مجله معتبر برای ارسال مقاله است. باتوجه به اینکه اعتبار علمی پژوهشها تا حد زیادی به جایگاه نشریهای که در آن منتشر میشوند وابسته است، آشنایی با سیستم رتبهبندی مجلات اهمیت زیادی دارد. رتبهبندی مجلات براساس معیارهای مختلفی انجام میشود و در میان تمام آنها ارسال مقالات به مجلات Q1 بهدلیل سطح بالاتر در رتبهبندی و اعتبار، از محبوبیت بیشتری برخوردار است. اگر نامهای Q1 یا Q2 را بارها شنیدهاید اما هنوز نمیدانید که دقیقا به چه معنا هستند و چه تفاوتی با یکدیگر دارند، این مطلب برای شماست. در ادامه به توضیح این مفاهیم میپردازیم.
دستهبندی Q مجلات چیست و چه اهمیتی دارد؟
یکی از مهمترین موضوعات برای چاپ و انتشار مقالات علمی، انتخاب نشریهای است که از اعتبار مناسب برخوردار باشد. برای سنجش کیفیت و اعتبار علمی مجلات، شاخصها و معیارهای گوناگونی وجود دارد که در میان آنها، دستهبندی Q از پرکاربردترین و شناختهشدهترین روشها محسوب میشود.
در این دستهبندی، مجلات علمی بر اساس میزان تاثیرگذاری و جایگاهی که در حوزههای تخصصی خود دارند، به چهار سطح اصلی تقسیم میشوند. این نظام رتبهبندی چهارگانه که در سطح بینالمللی Quartile گفته میشود، ابزاری مهم برای پژوهشگران، دانشگاهها و نهادهای علمی است تا میزان اعتبار و اثرگذاری یک مجله را ارزیابی کنند.
اطلاع از سطحهای مختلف این دستهبندی به نویسندگان کمک میکند تا بدانند مقالهشان در چه سطحی از مجلات علمی منتشر میشود و تا چه اندازه امکان دیدهشدن و استناد به آن توسط دیگر پژوهشگران وجود دارد. اهمیت این موضوع بهویژه برای دانشجویان تحصیلات تکمیلی که چاپ مقاله در مجلات دارای رتبه مشخص به دفاع بهتر از پایاننامه یا رساله آنها کمک میکند، بیشتر است. بد نیست بدانید که بسیاری از دانشگاهها انتشار مقاله در مجلات با رتبه Q خاص را به عنوان شرط فارغالتحصیلی در نظر میگیرند.
نحوه محاسبه دستهبندی Q به چه صورت است؟
برای تشخیص استاندارد Q در دستهبندی مجلات، بهویژه زمانی که بهدنبال ارسال مقالات خود به مجلات Q1 باشید، ابتدا باید با نحوه محاسبه این دستهبندی آشنا باشید. برای محاسبه Q در یک مجله، تعداد دفعاتی که مقالات منتشر شده آن در مقالات دیگر پژوهشگران استفاده شده باشند، بررسی میشود. بهعبارت دیگر میزان مرجعدهی مقالات دیگر پژوهشگران به مقالات مجله مورد نظر، معیاری برای سنجش است. به بیان سادهتر میتوان گفت که هرچه استناد به مقالات یک نشریه در منابع دیگر بیشتر شود، نشاندهنده نفوذ علمی و اهمیت بالاتر آن مجله است و در نتیجه، جایگاه بهتری در دستهبندی Q بهدست میآورد.
این ارزیابی معمولا بر اساس دادههای استنادی در بازهای زمانی مشخص صورت میگیرد. سپس مجلات هر حوزه علمی، با توجه به شاخصهای استنادی خود که مهمترین آن، تعداد استنادهای دریافتی از دیگر مقالات است، رتبهبندی میشوند و در چهار گروه مساوی از نظر تعداد تقسیم خواهند شد. این گروهها، چارکهای Q1 تا Q4 بوده که بیانگر سطح اعتبار و تاثیرگذاری مجلات در دنیای علم هستند.
آیا با مراحل اکسپت مقاله ISI آشنایی دارید؟
معرفی دستهبندیهای Q1 تا Q4، تفاوت مجلات ۲-۴ نسبت به مجلات Q1
همانطور که گفتیم برای انتشار مقالات در مجلات باید به اعتبار و رتبه آنها توجه کرد. این دستهبندی به دو صورت کلی و اختصاصی انجام میشود. تقسیمبندی مجلات ISI بر اساس شاخص تأثیر (Impact Factor) یا رتبه و جایگاه مجله در میان تمامی مجلات، دستهبندی کلی است. در مقابل با شاخص Quartile، رتبه مجله در حوزه تخصصی خود بررسی میشود. برای مثال مجلات q1 روانشناسی، معتبرترین مجلات در شاخه روانشناسی هستند. این شاخص ۴ قسمت به نام چارک دارد و در هر حوزه علمی، مقالات مجله در یکی از چارکها قرار میگیرند که تفاوت آنها به شرح زیر است:
- چارک اول که به مجلههای Q1، معروف هستند ۲۵% بالایی از نظر تاثیر علمی را تشکیل میدهند. مجلاتی که در Q1 قرار میگیرند، معتبرتر و تاثیرگذارتر از دیگر مجلات محسوب میشوند و نرخ پذیرش در آنها بسیار پایین است. چاپ یک مقاله در این مجلات، نشاندهنده کیفیت بسیار بالای آنهاست.
- چارک دوم یا Q2 25% دوم از نظر رتبه استناد هستند. این دسته از مجلات نیز اعتبار مناسبی دارند اما نسبت به مجلات کیو وان، از تاثیرگذاری کمتری برخوردار هستند. بااینحال بالاتر بودن نرخ پذیرش در آنها یک مزیت محسوب میشود.
- در Q3 که چارک و ۲۵% سوم را تشکیل میدهند، مجلاتی با شانس بالای پذیرش قرار میگیرند. برخی از این مجلات هم گزینهای مناسب برای انتشار مقالات یک حوزه محسوب میشوند.
- مجلات Q4 25 درصد پایینی و آخر در یک حوزه تخصصی هستند. نرخ پذیرش در این دسته بسیار بالاست اما تاثیرگذاری آنها نسبت به دیگر چارکها کمتر است. این دسته مناسب افرادی است که به تازگی فعالیت خود را در زمینه پژوهش آغاز کردهاند.
در یک مقایسه کلی میتوان گفت که Q1، برترین مجلات در حوزه تخصصی خود هستند که انتشار مقاله در آنها با داوری سختتر و رقابت بیشتر انجام میشود.
چگونه به لیست ژورنال های q1 دسترسی پیدا کنیم؟
یکی از موضوعات مهم برای پژوهشگران، دسترسی به لیست مجلات برتر برای چاپ مقاله است. اولین راه برای پیدا کردن این مجلات، آشنایی با ویژگیهای مجلات معتبر و پیدا کردن بهترین ژورنال براساس این ویژگیهاست. این روش موثر اما زمانبر است و در عصر فعلی و با پیشرفت علم و تکنولوژی، جایگزینهای سریعتری دارد. بهترین راه برای دسترسی به مجلات Q1 و آشنایی با آنها، جستجو از طریق ابزارهای اینترنتی با یکی از روشهای زیر است:
- استفاده از سایت Journal Citation Reports (JCR) به نشانی https://jcr.clarivate.com، یکی از روشهای دسترسی به مجلات برتر در دسته Q1 است. JCR، گزارشی سالانه از آمار استنادات به مجلههای مختلف و رتبهبندی آنها را ارائه میکند. این گزارش توسط موسسه تامسون رویترز تهیه میشود. این سایت، ابزاری ضروری برای بررسی میزان اثرگذاری یک مجله است و چیزی حدود ۲۰۰ رشته را پوشش میدهد.
- دومین روش بررسی رتبه مجله از طریق پایگاه Scimago است. Scimago Journal & Country Rank، به نشانی scimagojr.com، نشریات و مقالات را براساس ارزش و اعتبار علمی، رتبهبندی میکند. روش رتبهبندی این سایت، یکی از جدیدترین روشهایی است که توسط داشگاهها و موسسات سراسر دنیا مورد استفاده قرار میگیرد. برای جستجو در این سایت تنها باید نام مجله یا ISSN آن را وارد کرده و سپس شاخص مجله را بسته به رشته مشاهده کنید.
توجه به چند رشتهای بودن در استناد به مجلات Q1 چه ضرورتی دارد؟
در بررسی شاخص و رتبه مجلات بهمنظور استناد به آنها باید به یک نکته مهم توجه داشت و آن، چند رشتهای بودن برخی از مجلات است. بهعبارت دیگر، بسیاری از مجلات و ژورنالهای علمی، مقالات را در رشتههای تخصصی مختلف چاپ میکنند که تمام آنها لزوما Q1 نیستند. همانطور که گفته شد، بررسی شاخص Q، براساس جایگاه مجله نسبت به دیگر مجلات در رشته تخصصی مشابه، انجام میشود، درنتیجه رشتههای مختلف مجله از نظر قرارگیری در دستهبندی Q وابسته هم نیستند.
برای مثال، ممکن است مقالات یک مجله در حوزههای مختلف روانشناسی، فیزیک یا علوم کامپیوتر منتشر شوند اما تنها یک دستهبندی به مجلات Q1 مرتبط باشد و دیگر مجلات در چارکهای بعدی قرار بگیرند. حالا شاید این سوال برای شما ایجاد شود که چرا با وجود رتبههای متفاوت در شاخههای مختلف، یک مجله در سایتهای بررسی بهعنوان Q1 شناخته میشود. در پاسخ باید گفت که دستهبندی کلی و اصلی معمولا براساس بالاترین امتیاز مجله در یکی از رشتهها تعیین میشود. بنابراین اگر مجله در یک رشته Q1 باشد، در معرفی کلی Q1 شناخته میشود.
راهنمای جامع چکیده (خلاصه نویسی) نویسی در مقالات علمی
چگونه مقاله q1 بنویسیم؟
نوشتن مقالهای متناسب با رتبه مجلههای Q1، نیازمند توجه به برخی استانداردها و روشهای خاص است. بهطور کلی برای اپلای مقالات در بالاترین مجلات یعنی Q1 و Q2، مقاله باید از چند ویژگی سطح زبان انگلیسی بسیار بالا، روش تحقیق قوی با نوآوری محسوس، تهیه از منابع بهروز ۵ سال اخیر و ساختار حرفهای برخوردار باشد. این ساختار و مراحلی که مقاله را به سطح مجلههای Q1 میرساند، عبارتند از:
انتخاب موضوع پژوهشی خلاقانه برای ورود به مجلات Q1
برای نگارش مقالهای قابل پذیرش در ژورنالهای سطح Q1، ابتدا باید موضوعی را انتخاب کرد که بهروز و مهم باشد. همچنین موضوع پژوهش باید از ارزش علمی بالایی نیز برخوردار باشد و با استفاده از آن سوالات پژوهشی فعلی در رشته تخصصی را پاسخ دهد. علاوه بر این موضوع باید توانایی شناسایی مسائل و مشکلات روز جامعه علمی را داشته باشد. با مرور مقالات و آثار جدید در حوزه مربوطه میتوان موضوعاتی که کمتر به آنها پرداخته شده یا نیازمند تحقیق بیشتر هستند را شناسایی کرد.
بررسی و تحلیل مقالات مشابه با موضوع مورد نظر
در گام دوم و پیش از آغاز نگارش باید دیگر مقالات منتشر شده در مجلات سطح بالا را مطالعه کنید. این کار از طریق آشنایی با نوع، ساختار، سبک و لحن نوشتاری مقالات، ورود به مجلات Q1 را سادهتر میکند. برای این بررسی، جستجو برای مقالاتی که موضوعی مشابه پژوهش شما دارند، بهتر است. همچنین باید نحوه پردازش اطلاعات و دادههای مقالات را نیز مورد بررسی قرار دهید.
ساختار مقاله و پایبندی به استانداردها برای ورود به مجلات Q1
مقالات سطح Q1 معمولا از یک ساختار مشخص پیروی میکنند که شامل بخشهایی مانند چکیده، مقدمه، روشها، نتایج و بحث و نتیجهگیری است. چکیده باید خلاصهای روشن از هدف، روشها، یافتهها و نتیجهگیری ارائه دهد؛ مقدمه پیشینه تحقیق و هدف مطالعه را روشن میسازد.
بخش روشها شرح دقیق روشهای تجربی و تحلیلی است؛ بخش نتایج دادهها را بهصورت سازمانیافته در قالب جداول و نمودارها عرضه میکند و در نهایت قسمت بحث و نتیجهگیری شامل تفسیر یافتهها، مقایسه با کارهای پیشین و پیشنهاد جهت تحقیقات بعدی است.
نگارش علمی با کیفیت
متن مقاله باید علمی، شفاف و به دور از ابهام نوشته شود؛ همچنین استفاده از جملات ساده و مستقیم و پرهیز از عبارات پیچیده و طولانی توصیه میشود. تمامی ادعاها و دادهها باید بهدرستی مستند شده و به منابع معتبر ارجاع داده شوند. همچنین لازم است نتایج ارائهشده از روشهای علمی معتبر استخراج شده و بهصورت مستند در متن گزارش شوند.
ارائه نتایج نوآورانه و شواهد قابل اتکا
در مقالات سطح بالا، تاکید بر نوآوری در یافتهها و ارائه شواهد محکم اهمیت زیادی دارد. این شواهد میتوانند شامل دادههای تجربی، مدلهای ریاضی یا تحلیلهای آماری مناسب باشند. استفاده از تحلیلهای آماری دقیق و مقایسه نتایج با مطالعات قبلی نیز برای ورود مقاله به Q1 اهمیت دارد.
طراحی آزمایش و اعتبارسنجی دادهها برای ورود به مجلات Q1
انجام آزمایشات کنترلشده و مطالعات متعدد در موضوع تحقیق، اعتبار مقاله را افزایش داده و شانس ورود به مجلات Q1 را افزایش میدهد. همچنین اعتبارسنجی دادهها و آزمایشات انجام شده در مقاله، بهویژه مقالات علمی اهمیت زیادی دارد. این نتایج باید معتبر و در صورت لزوم، قابل تکرار باشند.
پرداختن به نقدها و مرور کارهای پیشین
برای ارسال مقاله به مجلات سطح بالا و چارک اول باید به بخش بحث نیز توجه کرد. در این بخش باید کارها و فعالیتهایی که قبلا در زمینه موضوع انجام شده را نقد و بررسی کنید. همچنین باید تفاوتها و شباهتهای نتایج خود و پژوهشهای قبلی را مشخص کنید. این بخش باید روشن کند که کار شما چه دستاوردهای نوآورانهای برای حوزه علمی اختصاصی خود داشته است.
دقت در ویرایش و استانداردهای نگارشی برای ارسال به مجلات Q1
آثار علمی باید از لحاظ نگارشی و گرامری بدون ایراد باشند؛ بهرهگیری از خدمات ویراستاری حرفهای بهخصوص برای اصلاحات زبانی و سبکی شانس پذیرش را بالا خواهد برد. علاوه بر این، تطابق با فرمت و دستورالعملهای ژورنال هدف، شامل نوع ارجاعدهی، قالببندی و ساختار برگهها ضروری است و باید پیش از ارسال بهدقت بررسی شود.
انتخاب مجله مناسب برای شروع فرآیند ارسال به مجلات Q1
پس از تکمیل مقاله، انتخاب ژورنالی که در فهرست Q1 قرار دارد و همراستا با موضوع تحقیق شماست، اهمیت دارد. به این نکته توجه داشته باشید که ژورنالهای Q1، سطح داوری سختتر و دقیقتری دارند، در نتیجه احتمال نیاز به انجام برخی اصلاحات در مقاله وجود دارد.
توجه به نظرات داوران و انجام اصلاحات
پس از ارسال مقاله و بررسی آن توسط داوران ممکن است بازخوردها و پیشنهادهایی برای اصلاح ارائه شود که لازم است با دقت بررسی و بهصورت دقیق اجرا شوند. پاسخ به نظرات باید شفاف و کاملا دقیق باشد و تغییرات نیز با توضیحات کافی همراه باشند تا ورود به مجلات Q1 قطعی شود.
آیا اپلای مقالات در مجلات Q3 و Q4 چالشهای مقالات Q1 را دارد؟
برخلاف مجلههای Q1، اپلای و چاپ مقالات در مجلات سطح پایین، بهویژه چارک سوم و چهارم سادهتر خواهد بود. داوری این مجلات سختگیری مجلههای Q1 را ندارد اما همچنان مقالات از نظر علمی بررسی میشوند. این مجلات مناسب مقالاتی با نوآوری کمتر یا کاربردهای محلی هستند و بهویژه برای افرادی که قصد شروع تجربه چاپ مجلات در ISI را دارند، یک امتیاز محسوب میشوند. باتوجه به اینکه ارسال مقالات متوسط به ژورنالهای Q1 باعث ریجکت و رد فوری مقاله میشود، مجلات Q3 و Q4 بستر خوبی برای چاپ اینگونه مقالات هستند.
چند نکته مهم پیش از ارسال مقاله به مجلات Q1
پیش از ارسال مقالات برای انتشار در ژورنالهای Q1 باید به چند نکته مهم که شانس چاپ و انتشار مقاله را افزایش میدهند، توجه داشته باشید. این نکات عبارتند از:
- عنوان، چکیده و کلیدواژهها را بررسی کنید و از تطابق آنها با حوزه فعالیت مجله اطمینان حاصل کنید.
- برای آشنایی با سبک مقالات مجله، شمارههای اخیر آن را به دقت مورد بررسی قرار دهید.
- رعایت کامل ساختار مقاله (IMRAD، منابع، فرمت…) را برای بالا بردن شانس پذیرش و چاپ مقاله در نظر بگیرید.
- برای چاپ مقاله در مجلات برتر استفاده از اصطلاحات علمی و پاراگرافبندی حرفهای را فراموش نکنید.
- کیفیت مهمتر از کمیت است و سردبیران و داوران بیشتر از حجم مقاله شما به ارزش علمی و کاربردی آن توجه میکنند.
- متنهای ارسالی برای چاپ در مجلات Q1 باید دارای ساختار علمی و رفرنسدهی دقیق به زبان انگلیسی باشند.
- یکی از مواردی مهمی که برای ورود به مجلههای Q1 مورد ارزیابی قرار میگیرد، مشابهت علمی به دیگر مقالات است. پیش از اینکه مقاله خود را ارسال کنید، آن را با ابزارهایی مانند iThenticateمورد بررسی قرار دهید. در صورتیکه تشابه بیش از ۱۵% باشد، احتمال ریجکتی مقاله وجود دارد.
- همراه با ارسال مقاله یک نامه پوشش حرفهای بنویسید. این نامه برای معرفی مقاله و دلیل اهمیت آن ارائه میشود و در آن باید از عبارات علمی استفاده کنید.
چاپ مقاله در مجلات برتر و سطح Q1، یک گام بزرگ در مسیر علمی و پژوهشی است، بنابراین در این مسیر از انجام راه میانبر خودداری کنید. اعتماد به مقالات چاپ تضمینی و خدمات مشکوک، ریسک بالایی به همراه دارد. همچنین این نکته را در نظر داشته باشید که وقت داوران باارزش است، در نتیجه مقاله شما باید از صفحه ابتدایی قانعکننده و حرفهای باشد.
دریافت راهنمایی از متخصصان؛ راهی برای ورود به مجلات برتر Q1
چاپ مقالات در ژورنالهای Q1، دستاوردی بزرگ است و انجام آن نیازمند برنامهریزیهای دقیق، نگارش علمی مقاله، صبر و حوصله برای نتایج داوری و تغییرات علمی در صورت نیاز است. در مسیر چاپ مقالات همچنین باید به رعایت اصولی مانند اعتبار بینالمللی موضوع و مقاله نیز توجه داشته باشید. طی کردن این مسیر بدون دریافت راهنمایی متخصصان، دشوار است و احتمال بروز شکست و انجام خطا در آن وجود دارد. برای جلوگیری از چنین مشکلاتی و انتخاب هوشمندانه Q مجلات برای بالا بردن شانس پذیرش و موفقیت، کافیست به کاورلتر مراجعه کرده و از راهنمایی کارشناسان حرفهای آن بهرهمند شوید.
جهت دریافت راهنمایی و مشاوره تخصصی در این مورد با استفاده از راه های ارتباطی موجود در سایت دستیار دانشجو با ما ارتباط برقرار کنید.
