از چکیده نویسی می توان به یکی از مهم ترین قسمت ها در یک مقاله علمی یاد کرد که روی خوانده شدن، مورد استنادقرارگرفتن و حتی پذیرش مقاله به خوبی نقش دارد. طوری که به شکلی محدود می بایست مقاله را کاملا شرح دهد. از این رو کیفیت نگارش این قسمت بسیار حیاتی است. نیازی به توضیح نیست که سردبیر مجله، داوران علمی و یا خوانندگان دیگر مقاله، در اولین اقدام قسمت چکیده مقاله را مطالعه می کنند
بنابراین باید در چکیده نویسی کاملا شفاف، هدفمند و همچنین حرفه ای عمل کرد. در یک کلام می توان گفت که چکیده، ویترین مقاله شماست. در این مطلب قصد داریم شما را درباره چکیده مقاله و نحوه نوشتن چکیده مقاله صحبت های کاملی را مطرح کنیم. هم اکنون همکاران ما در دستیار دانشجو درخدمت شما هستند تا بهترین خدمات را در زمینه پروژه های دانشجویی، از جمله نوشتن مقاله، نگارش پایان نامه و پروپوزال خدمت شما ارائه کنند.
نگاهی کلی به ساختار چکیده مقاله
در حالت استاندارد، چکیده مقاله بین ۱۵۰ تا ۲۵۰ کلمه نوشته میشود و باید چهار عنصر اصلی را باید در خود داشته باشد. این چهار بخش عبارتند از هدف، روش ها، نتایج و نتیجه گیری! هنگام نوشتن چکیده مقاله باید به جایگاه آن هم توجه کافی داشت. به طور معمول پیش از مقدمه و بعد از عنوان مقاله باید این قسمت را نوشت. چکیده معمولا بدون هرگونه استناد و ارجاع نوشته می شود. در یک کلام می توان گفت که چکیده می بایست از بدنه اصلی مقاله مستقل بوده و قابل درک باشد.
نویسنده مقاله علمی، باید مهارت خلاصه نویسی علمی را کاملا در خود تقویت کند. طوری که هرگونه دیتا غیرضروری را حذف کند و از کلمات کلیدی استفاده کند. آن هم بدون اینکه کیفیت تحت الشعاع قرار گرفته یا وضوح کار لطمه پیدا کند. خلاصه اگر مقاله یک دریچه ورود به بحث اصلی را داشته باشد، این دریچه همان چکیده است. به همین دلیل ملاک داوری مقالات در بسیاری از مجلات، چکیده مقاله است. ما در فایلی که در پیوست این مطلب قرار داده ایم، به طور کامل چکیده نویسی را به شما عزیزان آموزش داده ایم.
انواع چکیده در مقالات علمی و تفاوتهای آنها
در فرآیند نگارش مقاله علمی، شناخت انواع چکیده و انتخاب فرم مناسب برای نگارش آن، اهمیت بالایی دارد. بسته به هدف مقاله، مخاطب هدف، نوع نشریه یا سطح تخصصی بودن موضوع، چکیدهها به چند دسته کلی تقسیم میشوند که هرکدام ساختار، لحن و کاربرد خاص خود را دارند. به طور کلی مهم ترین انواع چکیده که در فرایند چکیده نویسی می توانید یکی از آن ها را انتخاب کنید، به شرح زیرند:
چکیده ساختاریافته
این نوع چکیده دارای بخشبندی مشخص است و مخصوص مقالات علمی، پزشکی، مهندسی و پژوهشی می باشد تیتر های مختلفی سبب تقسیم بندی متن آن می شوند که برای نمونه می توان به هدف، روش، یافته ها و نتیجه گیری اشاره کرد. همچنین ممکن است این قسمت ها را به عنوان هدف، یافته ها و …. معرفی کنند. این چکیده به خواننده کمک میکند تا در یک نگاه، تمام بخشهای کلیدی مقاله را مرور کند. مهم ترین ویژگی های دیگر این نوع چکیده علمی به شرح زیرند:
- منظم و رسمی
- مناسب مقالاتی سطح بالا و تخص
- قابلفهم برای داوران حرفهای
چکیده بدون ساختار
این نوع چکیده بهصورت یک پاراگراف پیوسته و بدون تیترهای فرعی نوشته میشود. چکیده بدون ساختار بیشتر در علوم انسانی و یا مقالات تحلیلی رایج است. باید برای نگارش این نوع چکیده طوری عمل کرد که تمامی قسمت های مهم مانند هدف، مقدمه و … به طور ضمنی شرح داده شوند. این نوع چکیده ویژگی های زیر را داراست:
- از چکیده ساختاریافته ساده تر است.
- متن ادبی و روان تری دارد.
- برای مقالات تفسیری یا مروری مناسب است.
چکیده اطلاعاتی
این نوع چکیده تقریباً تمام محتوای مقاله را در خود خلاصه میکند. چکیده اطلاعاتی بیشتر برای مقالات تحقیقاتی استفاده میشود که دادههای آماری را در خود دارند. با خواندن این نوع چکیده می توان یک درک کامل از مقاله بدست آورد و نسبت به کل آن دید پیدا کرد. ویژگی های این نوع مقاله را در لیست زیر آورده ایم:
- به بیان داده ها و جزئیات کلیدی می پردازد.
- نتایج عددی را معمولا در خود دارد.
- در دیتابیس های علمی قابل استفاده است.
چکیده توصیفی
استفاده از این نوع چکیده بیشتر با هدف معرفی انجام می شود و کاربرد زیادی برای گزارش دهی ندارد. دامنه تحقیق و هدف از انجام پژوهش بیشتر در این نوع چکیده پوشش داده می شوند. اما خیلی خبری از یافته های عددی و جزئیات دقیق نیست. کتاب ها یا مقالات نظری هم گاها این نوع چکیده را دارند. درنهایت می توان گفت که چکیده توصیفی هم ویژگی های زیر را داراست:
- از چکیده اطلاعاتی کوتاه تر است.
- تمرکز بر دامنه تحقیق دارد.
- فاقد آمار و جزئیات دقیق می باشد.
چگونه یک چکیده حرفهای و استاندارد بنویسیم؟
نوشتن چکیده مهارت ساده ای نیست! برای انجام این کار باید ساختار مقاله را کامل شناخت و از اصول نگارش علمی درکی کامل داشت. در این قسمت شما را با کلیدی ترین نکات و عناصر چکیده مقاله آشنا خواهیم کرد. بعد از خواندن این بخش مطمئنا دید بهتری نسبت به فرایند چکیده نویسی پیدا خواهید کرد.
عناصر کلیدی در نگارش چکیده
یک چکیده استاندارد باید چهار عنصر اصلی زیر را در خود جای دهد:
- مقدمه پژوهش: مقاله درباره چه موضوعی است؟ مسئلهای که مورد بررسی قرار گرفته چیست؟
- هدف تحقیق: هدف نویسنده از انجام این پژوهش چیست؟
- روش تحقیق: از چه متد یا ابزارهایی برای گردآوری دادهها استفاده شده است؟
- یافتهها و نتایج: پژوهش چه نتایج علمی را به همراه داشته است؟
در برخی موارد، بهویژه در مقالات کاربردی، بیان اهمیت یا کاربرد نتایج نیز به عنوان بخش پایانی چکیده توصیه میشود.
اصول زبانی در چکیده نویسی
چکیده باید دارای بیان ساده، علمی و دقیق و البته کاملا بی طرف باشد. برای نگارش زبانی هرچه بهتر چکیده توصیه می کنیم از افعال مجهول استفاده نکنید. همچنین افعال زمان گذشته برای قسمت یافته ها و افعال حال ساده را هم برای بیان کلیات می توانید استفاده کنید. همچنین توصیه می کنیم که موارد زیر را هم درنظر داشته باشید:
- از ضمایر اوّل شخص ترجیحا استفاده نکنید. مگر اینکه مجله صراحتا این مورد را مجاز اعلام کرده باشد.
- هنگام چکیده نویسی اجازه ارجاع به شکل، تصاویر، جدول و … را ندارید.
- کلی گویی و نوشته های مبهم نباید از چکیده آورده شوند. برای نمونه می توان به جمله “نتایج خوبی حاصل شد.” ، اشاره کرد.
اشتباهات رایج در چکیده نویسی
آشنایی با اشباهات رایج افراد در فرایند چکیده نویسی، بدون شک به ارتقا کیفیت مقاله شما ختم می شود. توصیه می کنیم از ارتکاب اشتباهات زیر خودداری کنید:
- چکیده را بیش از حد طولانی یا کوتاه نکنید.
- مطالبی که در متن مقاله وجود ندارد، نباید در چکیده آورده شوند.
- بیش از اندازه به جزئیات متن مقاله اشاره نکنید.
- از اصطلاحات تخصصی بدون تعریف استفاده نکنید.
- نباید بجای نوشتن گزارش علمی، به بیان نظر شخصی بپردازید.
چکیده باید به طور کاملا مستقل نسبت به بدنه مقاله نوشته شود. به طوری که فرد به تنهایی با خواندن این قسمت، بتواند به درک کاملی نسبت به کلیات تحقیق برسد. آن هم بی نیاز به خواندن قسمت های بعدی مقاله.
اهمیت چکیده نویسی درست و راهکار بهبود آن
این را بدانید که چکیده تاثیر بسیار زیادی را در پذیرش اولیه مقاله توسط داوران و یا سردبیران مجلات ارد. به بیان بهتر چکیده تخستین فرصتی است که برای معرفی مقاله خود دارید. درصورتی که قدر این فرصت را ندانید، ممکن است متن اصلی مقاله شما هرگز مرور نشود. حتی اگر در سایر قسمت ها مانند نتایج، تحلیل ها و … به خوبی عمل کرده باشید. در ادامه دلایل مهمی را برای اهمیت داشتن درست نوشتن چکیده علمی ذکر خواهیم کرد.
چکیده نماینده سایر قسمت های مقاله شما
بسیاری از مخاطبان با خواندن چکیده تصمیم می گیرند که به سراغ خواندن کامل مقاله بروند یا خیر؟ حتی پایگاه های علمی مانند گوگل اسکولار و … نیز این گونه عمل می کنند. به طوری که ابتدا ساختار چکیده مقاله را بررسی می کنند و به کل متن توجه زیادی ندارند. بنابراین وجود چکیده بی کیفیت، حتی درصورت داشتن پژوهشی ارزشمند ممکن است سبب ندیدگرفته شدن مطلب شما بشود.
نقش چکیده در داوری مقاله
در بسیاری از نشریات، داوران ابتدا تنها به چکیده و ساختار مقاله نگاه میکنند تا درباره ارسال مقاله به مرحله داوری تخصصی تصمیم بگیرند. اگر چکیده ناقص، گنگ، مبهم یا فاقد ساختار حرفه ای باشد، داور ممکن است تصور کند مقاله نیز فاقد انسجام کافی است. حتی گاهی سردبیران بهجای فرستادن مقاله برای داوری، آن را مستقیماً ریجکت میکنند.بنابراین کیفیت نگارش چکیده، نهتنها بر نمایش مقاله اثر میگذارد، بلکه بر احتمال چاپ شدن آن نیز تاثیر مستقیم دارد.
ارتباط چکیده مقاله و سئو آن
امروزه برخورداری مقاله از نگارش خوب به تنهایی کافی نیست! بلکه باید به بهینه سازی چکیده هم فکر کنید تا در سرچ های علمی مقاله شما در بالاترین رتبه ها دیده شود. بنابراین باید به آوردن کلید واژه های اصلی در چکیده مقاله توجه کافی داشت. اما این کار نباید صرفه به صورت مصنوعی و یا با پرکردن بی هدف متن انجام شود. بلکه باید از اصطلاحات کلیدی در جملات ساده و روان استفاده کنید. مثلا فرض کنید مقاله شما درباره “مقایسه اثربخشی روش A و B در درمان سنگ کلیه” می باشد. بنابراین باید کلید واژه های زیر را استفاده کنید:
- اثربخشی
- روش درمانی
- سنگ کلیه
- روش A
- روش B
این کار باعث میشود مقالهتان در موتورهای جستجوی علمی، بهتر ایندکس شود و بیشتر دیده شود.
نکات کاربردی برای تقویت مهارت چکیده نویسی
در پایان این راهنمای جامع، بد نیست به چند راهکار عملی و تمرین مؤثر برای تقویت چکیده نویسی علمی بپردازیم. این تکنیکها به شما کمک میکنند تا نهتنها سریعتر، بلکه دقیق تر و علمی تر عمل کنید.
چکیده مقالات چاپ شده را بازنویسی کنید.
یکی از روشهای بسیار مؤثر برای یادگیری چکیده نویسی، بازنویسی چکیده مقالات معتبر در حوزه تخصصی خودتان است. سعی کنید چکیده مقالهای را بخوانید، سپس بدون نگاه کردن به آن، خودتان یک نسخه مستقل بنویسید و بعد آن را با نسخه اصلی مقایسه کنید. این تمرین باعث افزایش دقت، انسجام زبانی و تسلط به ساختار چکیده میشود.
از عبارت های کلیدی در شروع چکیده استفاده کنید
گاهی اوقات استفاده از برخی جملات با قالبی خاص می تواند حسابی کار شما را راحت کند.. در ادامه چند نمونه رایج از شروع چکیدههای علمی را میبینید:
- این پژوهش با هدف بررسی … انجام شده است.
- در این مقاله، روشی نوین برای …. معرفی می شود.
- باتوجه به اهمیت موضوع… ، مطالعه حاضر تلاش دارد تا …
- تحفیف پیشرو با بهره گیری از روش …. به بررسی …. می پردازد.
ویرایش نهایی را فراموش نکنید.
حتماً چکیده مقاله را حداقل دو تا سه بار بازخوانی کنید. بررسی از نظر انسجام مفاهیم، غلطهای نگارشی و میزان استفاده طبیعی از کلمات کلیدی، در نگارش نهایی چکیده اهمیت بسیاری دارد.
سخن پایانی
در مسیر نگارش چکیده، توجه به برخی نکات کلیدی، اهمیت بالایی دارد. این را بدانید که، سردبیر مجله، داوران یا دانشجویی که مقاله شما را میخواند، بهدنبال دریافت یک تصویر واضح، دقیق و فشرده از محتوای تحقیق است. بنابراین باید تلاش کنید از زیادهگویی، تکرار یا صحبت های مبهم دوری کنید و در عوض، پیام اصلی مقاله را به زبانی ساده و علمی منتقل نمایید.همچنین توجه داشته باشید که چکیده هرگز جایگزین مقدمه یا نتیجهگیری مقاله نیست، بلکه بیشتر به عنوان “نمای کلی مقاله” ایفای نقش می کند . توجه به نکات اصولی نوشتن چکیده اهمیت زیادی دارد. همانطور که گفتیم، در بسیاری از موارد، چکیده بخشی است که تصمیمگیری در مورد مطالعه یا رد مقاله را تسهیل میکند.
در نهایت، هرچه تجربهتان در مقالهنویسی افزایش یابد، نگارش چکیده برایتان سادهتر خواهد شد. پیشنهاد میشود برای تمرین بیشتر، مقالات منتشرشده در نشریات معتبر را مرور کنید، چکیدههای قوی را تحلیل نمایید و به شباهتها و ساختارهای مشترک آنها توجه داشته باشید. این کار به شما دید دقیقتری درباره لحن علمی و نحوه بیان اطلاعات در فضای بینالمللی میدهد و کیفیت کارتان را بهمرور ارتقا میبخشد.
