آموزش نگارش اهداف تحقیق در پروپوزال؛ چند نکته برای نگارش ساده‌تر اهداف پروپوزال

نگارش اهداف تحقیق در پروپوزال یکی از بخش‌های مهم در هر پژوهش است؛ بخشی که مسیر حرکت پژوهش را مشخص می‌کند و نشان‌دهنده دستاوردهایی است که پژوهشگر به آ‌ن‌ها می‌رسد. به‌عبارت دیگر، همان‌طور که در بیان مساله به «چرایی تحقیق» پرداخته می‌شود، در بخش اهداف، پژوهشگر توضیح می‌دهد که «چه چیزی را می‌خواهد به‌دست بیاورد».

در واقع، اهداف تحقیق، نقش نقشه راه را در فرایند پژوهش ایفا می‌کنند و مخاطب با مطالعه آن‌ها منظور و مقصد اصلی را درک می‌کند. نگارش دقیق و منطقی اهداف نه‌تنها به انسجام کل پروپوزال کمک می‌کند، بلکه به‌عنوان پایه تنظیم فرضیات و سوالات پژوهش نیز حائز اهمیت است. اهداف به چند دسته تقسیم می‌شوند و نگارش آن‌ها اصولی دارد. در این مطلب ضمن معرفی انواع اهداف تحقیق، این اصول را توضیح می‌دهیم.

هدف تحقیق در پروپوزال چیست؟

یکی از گام‌های ابتدایی برای شروع پژوهش، انتخاب موضوع است و پس از آن باید اهداف و دلایل انجام و نوشتن پژوهش را مشخص کرد. اهدافی که یک پژوهش با در نظر گرفتن آن‌ها انجام می‌شوند، به شکل‌های مختلف مستقیم و غیرمستقیم در بخش‌های مختلف پروپوژال یا در بیان مساله بیان می‌شوند. بااین‌حال در فرم‌هایی که تحت عنوان پروپوزال ارائه می‌شوند، بخشی را به صورت مجزا و جداگانه برای بیان اهداف هم در نظر می‌گیرند.

با اضافه کردن این بخش به فرم‌های پروپوزال، خوانندگان در جریان اهداف انجام پژوهش قرار گرفته و این موضوع برای پژوهشگر نیز مشخص می‌شود. همچنین از این بخش با اهداف دیگری هم استفاده می‌شود که از جمله آن‌ها می‌توان به نوشتن سوالات تحقیق در پروپوزال و فرضیات پژوهش اشاره کرد. علاوه بر نوشتن این دو بخش، جدول متغیرهای پژوهش نیز با نگارش اهداف تحقیق در پروپوزال تنظیم می‌شود.

دلایل نوشتن اهداف در پروپوزال چیست؟

نوشتن اهداف در پژوهش و پروپوزال دلایل مختلفی دارد. یکی از این دلایل پرهیز از جمع‌آوری اطلاعات اضافی و بیهوده است. با نوشتن و تنظیم بخش اهداف، پژوهشگر روی ابعاد اصلی مطالعه تمرکز کرده و پژوهش‌های خود را در این راستا محدود می‌کند. همچنین تنظیم این بخش و نگارش اهداف تحقیق و پژوهش، مسیر مطالعه را نیز مشخص می‌کنند.

نگارش اهداف کمک می‌کند تا متغیرها را صحیح‌تر انتخاب کنید. همچنین طراحی روش کار، با نوشتن اهداف پژوهش، بهتر و ساده‌تر انجام می‌شود. با انجام این کار، جمع‌آوری اطلاعات برای پژوهش نیز به شکل بهتری انجام شده و تجزیه و تحلیل داده‌ها نیز مشخص خواهد بود.

یکی دیگر از دلایل نوشتن اهداف در پروپوزال، مشخص کردن مواردی مانند بودجه مورد نیاز برای انجام پژوهش است. همچنین زمانی که برای اجرا و انجام پژوهش باید صرف شود نیز با نوشتن اهداف مشخص خواهد شد. در نهایت کمک به ارزیابی بهتر پژوهش نیز جزو دلایلی است که نوشتن اهداف پروپوزال را به کاری ضروری تبدیل می‌کند.

باید به این نکته نیز توجه داشت که اهداف در واقع یکی از ستون‌های اصلی پژوهش هستند و بدون تبیین دقیق آن‌ها، برنامه‌ریزی برای پژوهش در چارچوبی روشن انجام نخواهد شد. اهمیت تعیین اهداف در پروپوزال به حدی است که در سطح دانشگاهی، کمیته‌های داوری ارزیابی اولیه خود را براساس آن‌ها انجام می‌دهند.

در این بررسی هم راستا بودن اهداف با سوالات و فرضیات و وضوح و منطق آن‌ها مورد ارزیابی قرار می‌گیرد؛ درصورتی‌که این اجزا در سازگاری با هم نبوده یا مبهم باشند، ساختار کلی تحقیق زیر سوال خواهد رفت. تعیین دقیق اهداف همچنین پژوهشگران و دانشجویان را وادار به درک و تفکر عمیق‌تر موضوع تحقیق می‌کند.

در نگارش اهداف تحقیق در پروپوزال چه ویژگی‌هایی اهمیت دارند؟

نگارش اهداف تحقیق در پروپوزال باید با در نظر گرفتن چند نکته مهم انجام شود. این نکات که در واقع ویژگی‌های مهمی هستند که اهداف باید از آن‌ها برخوردار باشند، عبارتند از:

• اهداف باید به‌صورت کاملا صریح و روشن بیان شوند. به عبارت دیگر اهداف نباید مبهم باشند و بیان آن‌ها باید به شکلی انجام شود که مطالب برای خواننده واضح باشند. همچنین هدف باید بیان‌کننده مطالبی باشد که در پژوهش اندازه‌گیری می‌شوند.
• یکی دیگر از ویژگی‌هایی که اهداف باید از آن برخوردار باشند، موضوع آن‌هاست. اهداف و متغیرهایی که برپایه آن‌ها اندازه‌گیری می‌شوند، باید با عنوان پژوهش هم‌راستا باشند. در واقع پژوهشگر نباید موارد ذهنی خود را به‌ عنوان هدف انتخاب کند.
• یکی دیگر از ویژگی‌هایی که در نگارش اهداف تحقیق و پروپوزال اهمیت دارد، در دسترس بودن امکانات و روش‌هایی است که برای تحقیق استفاده می‌شوند. به تعریف دیگر، اهداف باید به گونه‌ای نگارش شوند که با ابزارهای موجود برای پژوهش و متغیرهایی که مورد بررسی قرار می‌گیرند، متناسب باشد.
• اهدافی که برای پروپوزال انتخاب می‌شوند باید قابلیت اندازه‌گیری و ارزیابی را داشته باشند. باتوجه به اینکه لازمه پژوهش‌های علمی، اندازه‌گیری است، اهدافی که برای آن انتخاب می‌شوند باید از قابلیت آزمون‌پذیری برخوردار باشند.
• دیگر ویژگی اهداف تحقیق در پروپوزال، سازگاری آن‌ها با یکدیگر است. علاوه بر اینکه اهداف باید با هم سازگار و هم راستا باشند، نباید با هدف اصلی تناقضی داشته باشند.

اهداف تحقیق در پروپوزال چند نوع دارند؟

همان‌طور که گفته شد، اهداف تحقیق بیانیه‌هایی کاملا شفاف و کوتاه هستند که با استفاده از آن‌ها می‌توان مقاصد پژوهش در ابعاد کلی یا جزئی را تعیین کرد. به‌علاوه نگارش اهداف تحقیق در پروپوزال یکی از اساسی‌ترین مراحل این پژوهش است. به‌ همین دلیل باید با انواع آن‌ها آشنا باشید. انواع اهداف تحقیق که برای پروپوزال نوشته می‌شوند، به  دو دسته اهداف اصلی و فرعی تحقیق تقسیم می‌شوند. در ادامه هر کدام از این اهداف را توضیح می‌دهیم.

اهداف کلی یا اصلی (General Objective)

هدف کلی یا اصلی پژوهش، بیانی جامع و دقیق از چیزی است که در پژوهش به دنبال آن هستیم. به‌عبارت دیگر این هدف، جمله‌ای جامع است که جهت کلی پژوهش را مشخص می‌کند. این نوع هدف چند ویژگی اختصاصی دارد که یکی از آن‌ها استخراج از دل بیان مساله یا عنوان است. همچنین فعلی که برای این هدف در نظر گرفته می‌شود، باید قابل اندازه‌گیری باشد.

برای شروع جملاتی که به اهداف کلی مربوط هستند، معمولا از کلماتی مانند تعیین، بررسی، شناخت، ارزیایی و… موارد مشابه دیگر استفاده می‌شود. در مورد هدف کلی می‌توان این مورد را نیز عنوان کرد که معمولا در پاسخ به «سوال هدف شما از انجام پژوهش چیست؟» نوشته می‌شود. دیگر ویژگی هدف کلی یکتا بودن آن است، در واقع هر پژوهش یک هدف کلی دارد و در صورتی که چند هدف کلی در روند پژوهش وجود داشته باشد، به معنای انجام چند پژوهش به‌صورت همزمان است.

برای درک بهتر، این موضوع را با مثالی توضیح می‌دهیم. برای مثال جمله «هدف کلی این پژوهش، بررسی رابطه بین حمایت اجتماعی و اضطراب امتحان در دانشجویان است.»، یک هدف کلی یا اصلی پژوهش محسوب می‌شود. علاوه بر تاکید به کلی بودن در ابتدای جمله، وجود واژه بررسی هم نشان‌دهنده این موضوع است.

اهداف جزئی یا اختصاصی (Specific Objectives)

در نگارش اهداف تحقیق در پروپوزال، یک نوع هدف دیگر هم وجود دارد که به هدف جزئی یا اختصاصی مشهور است. این اهداف پس از نوشتن هدف کلی نگارش می‌شوند و بیش از یک مورد هستند. در واقع هر کدام از اهداف جزئی‌تر، بخشی از هدف کلی را پوشش می‌دهند، درنتیجه اختصاصی نامیده می‌شوند.

این نوع اهداف هم ویژگی‌های منحصربه‌فردی دارند که مهم‌ترین آن‌ها، دقیق بودن، قابل اجرا و قابل سنجش بودن آن‌هاست. این اهداف که تعداد مناسب‌ آن‌ها در پژوهش بین ۳-۶ مورد است، معمولا به شکل فهرستی یا در پاراگراف‌های مجزا نوشته می‌شوند و سپس توضیحی برای هرکدام از آن‌ها ارائه می‌شود. از دیگر ویژگی‌هایی که این اهداف باید از آن‌ها برخوردار باشند، می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• اهداف اختصاصی باید به گونه‌ای انتخاب شوند که امکان ارزیابی آن‌ها با ابزارهای کمی و کیفی وجود داشته باشد یا به بیان ساده‌تر قابل سنجش باشند.
• این اهداف باید قابلیت اجرا داشته باشند و متناسب با امکانات، حجم نمونه، زمان انجام پژوهش و…. انتخاب شده باشند.
• شفافیت و دقت، دیگر ویژگی مهم برای این اهداف است و در آن‌ها از عبارات عمومی استفاده نشود.
• هم‌راستایی با سوالات و فرضیات نیز برای اهداف اختصاصی حائز اهمیت است. هر هدف اختصاصی باید چند مورد از سوالات پژوهش را پاسخ دهد.
• همچنین این اهداف باید با واقع‌گرایی انتخاب شوند و بیش از اندازه آرمانی بودن یا غیرقابل دستیابی بودن آن‌ها اشتباه است.

برای درک بهتر، چند مثال در زمینه اهداف اختصاصی ارائه خواهیم کرد، برای نمونه موارد زیر جزو اهداف اختصاصی هستند:

1. تعیین میزان اضطراب امتحان در میان دانشجویان.
2. بررسی تفاوت اضطراب امتحان بر حسب جنسیت.
3. تحلیل رابطه بین حمایت اجتماعی و اضطراب امتحان.
4. پیش‌بینی اضطراب بر اساس ابعاد حمایت اجتماعی.

چند نکته مهم در مورد اهداف کلی و جزئی

فرمول ساده نگارش اهداف تحقیق در پروپوزال به این صورت است که اهداف کلی، مسیر کلی پژوهش و اهداف اختصاصی، گام‌هایی که برای رسیدن به هدف کلی باید طی شوند، هستند. بااین‌حال، توجه به چند نکته مهم دیگر هم به نوشتن هر چه بهتر این اهداف کمک می‌کند، برای مثال:

• هر هدف اختصاصی باید در فصل چهارم (یافته‌ها) حداقل یک تحلیل یا آزمون آماری داشته باشد.
• در اهداف کلی باید از افعالی مانند شناخت، بررسی، مقایسه، تبیین، تحلیل و پیش‌بینی استفاده شود و نوشتن افعال مبهم مثل درک، فهمیدن و دیدن اشتباه است.
• همچنین در هدف‌نویسی باید از تکرار واژه‌های غیرعلمی از جمله بهبود، افزایش و کاهش نیز خودداری کرد.
• اگر هدف قابل سنجش نبوده یا ابزاری به این منظور نداشته باشد، اجرای پژوهش را دچار مشکل می‌کند.
• اهداف اختصاصی معمولا غیرقابل تفسیر هستند و باید با هدف اصلی مرتبط باشند.

گام به گام نگارش اهداف تحقیق در پروپوزال

برای نوشتن اهداف تحقیق در پروپوزال باید چند گام را طی کرد. باتوجه به اهمیت اهداف از نظر اساتید یا کمیته‌های تحقیقاتی، آشنایی با این گام‌ها و انجام صحیح آن‌ها حائز اهمیت است. مهم‌ترین گام‌ها در این زمینه عبارتند از:

درک دقیق از موضوع

اولین و مهم‌ترین گام در نگارش اهداف تحقیق، درک دقیق از موضوعی است که قصد تحقیق در مورد آن را دارید. درک دقیق درباره موضوع، کمک می‌کند تا جنبه‌های خاص آن را شناسایی کنید. به عبارت دیگر اگر ندانید که موضوع شما چیست و به چه سوالاتی پاسخ می‌دهد، نوشتن اهداف برای آن گیج‌کننده خواهد بود. درنتیجه اولین گام، تعیین مساله‌ای است که قصد بررسی آن را دارید.

به این منظور می‌توانید از کتاب‌ها و مقالات مرتبط استفاده کنید. تعریف مساله و تعیین مشکلات موجود و نیازمند راه‌حل در زمینه مورد نظر دیگر روش درک موضوع است. درک دقیق موضوع پیش از نگارش اهداف تحقیق در پروپوزال کمک می‌کند که پروژه شما به سوالات ضروری در حوزه خود پاسخ دهد.

جداسازی اهداف کلی و جزئی برای نگارش اهداف تحقیق در پروپوزال

در گام بعدی باید اهداف کلی و جزئی را از هم جدا کنید. همان‌طور که گفتیم اهداف کلی، تصویری جامع از تحقیق و هدف آن ارائه می‌کنند. اهداف جزئی اما گام‌هایی کوچک‌تر هستند که رسیدن به هدف را ساده‌تر خواهند کرد.

هدف را شفاف بنویسید

در گام بعدی باید هدف را شفاف، قابل اندازه‌گیری و واضح بنویسید. برای بیان روشن‌تر اهداف حتما از کلماتی مانند بررسی، تحلیل و ارزیابی استفاده کنید. دقت کنید که هدف پروپوزال نباید مبهم و کلی باشد و نگارش آن باید به‌گونه‌ای انجام شود که امکان عمل به آن وجود داشته باشد.

برای نوشتن هرچه دقیق‌تر هدف در پروپوزال باید از افعال دقیق مانند تحلیل، شناسایی، بررسی و… استفاده کنید. قابلیت‌ اندازه‌گیری را در نظر بگیرید. در واقع هدف شما باید به شکلی انتخاب شود که در انتهای پژوهش دست یافتن یا نیافتن به آن مشخص باشد. این ارزیابی با داده‌های کمی و کیفی انجام می‌شود.

اهداف را واقعی و قابل دسترسی بنویسید

در گام بعد باید واقعی بودن اهداف را مشخص کنید. در واقع اهداف نباید گسترده و پیچیده باشند، بلکه باید امکان بررسی با منابع موجود و در دسترس را داشته باشند. برای نوشتن اهداف واقعی، همه محدودیت‌ها را در نظر بگیرید. برای مثال تنظیم پرسشنامه‌ای برای تعداد مخاطبان بالا مانند هزار نفر، در بیشتر موارد امکان‌پذیر نیست. همچنین باید به داشتن زمان کافی برای انجام مراحل تحقیق توجه کنید. در صورتی که داده‌ها و منابع به‌طور کامل در دسترس شما نیستند، توصیه می‌کنیم که هدف را ساده و کوچک‌تر کنید.

توجه به محدودیت‌ها در نگارش اهداف تحقیق در پروپوزال

برای نگارش اهداف تحقیق در پروپوزال، باید به محدودیت‌ها توجه کنید. محدودیت‌ها بخش جدایی‌ناپذیر تحقیقات هستند و مسیر پژوهش را تحت تاثیر قرار می‌دهند. دسترسی به داده‌ها، محدودیت در زمان یا منابع مالی و… چند نمونه از محدودیت‌هایی هستند که برای نوشتن اهداف باید در نظر گرفته شوند. در نظر گرفتن این محدودیت‌ها به تعیین اهداف واقع‌بینانه کمک می‌کند.

اولویت‌بندی و بازبینی

در نهایت باید اهداف را اولویت‌بندی کرده و پس از این کار آن‌ها را بازبینی کنید. برای اولویت‌بندی باید به اهمیت و ارتباط اهداف با موضوع توجه کنید. هدفی که به‌عنوان هدف کلی پژوهش انتخاب می‌کنید، باید جامع‌ترین هدف باشد.

پس از انجام این کار، نوبت به بازبینی و اصلاح اهداف می‌رسد. اهداف پروپوزال را از نظر وضوح، مرتبط بودن آن‌ها با عنوان و قابلیت اندازه‌گیری بررسی کنید. به‌عبارتی مطمئن شوید که اهداف از این ویژگی‌ها برخوردار هستند.

چند مثال نگارش اهداف تحقیق در پروپوزال

در ادامه آموزش نگارش اهداف تحقیق برای پروپوزال چند مثال برای درک بهتر در این زمینه را ارائه خواهیم کرد که عبارتند از:

• برای مثال اگر قصد نوشتن اهداف کلی و جزئی برای پژوهشی با عنوان بررسی اثرات درمان‌های شناختی و رفتاری در استرس نوجوانان را داشته باشید، هدف کلی بررسی اثرات درمان‌های شناختی و رفتاری در میزان استرس نوجوانان خواهد بود. اهداف جزئی نیز موارد زیر هستند:
• ارزیابی اثر شناسایی و تشخیص افکار منفی در کاهش استرس
• بررسی تکنیک‌های تنفس عمیق برای مدیریت استرس و تاثیر آن در آرام‌سازی
• مقایسه اثر روش‌های درمانی شناختی-رفتاری با دیگر درمان‌ها
• همچنین اگر قصد تحقیق در مورد اثرات شبکه‌های اجتماعی بر رفتار نوجوانان را داشته باشید، هدف کلی بررسی اثرات استفاده رسانه‌های اجتماعی بر رفتار نوجوانان خواهد بود و اهداف اختصاصی موارد زیر هستند:
• بررسی نحوه به‌کارگیری رسانه‌ها در گروه‌های سنی مختلف
• ارزیابی تاثیر رسانه‌ها بر میزان ارتباطات اجتماعی
• تحلیل رابطه زمان حضور نوجوان در رسانه‌ها و تغییر رفتار اجتماعی

خطاهای رایج در نوشتن اهداف تحقیق پروپوزال

گاهی‌اوقات پژوهشگران در نوشتن اهداف تحقیق دچار خطا می‌شوند. یکی از این خطاها ابهام در اهداف است. همان‌طور که گفتیم هدف باید شفاف و واضح باشد و استفاده از کلمات مبهم از جمله «بررسی کلی» یا «تحلیل جامع» در هدف اشتباه است.

همچنین عدم ارتباط اهداف تعریفی با سوالات پژوهش یا موضوع آن اشتباهی بزرگ است. دیگر اشتباه رایج  نویسندگان در نوشتن اهداف تحقیق، کلی‌گویی اهداف و عدم پرداختن به جزئیات کافی است. علاوه بر این موارد، برخی نویسندگان اهدافی انتخاب می‌کنند که از محدوده امکانات فراتر بوده یا زمان کافی برای پرداختن به آن‌ها وجود ندارد. راه‌حل جلوگیری از بروز این خطاها، نگارش اهداف تحقیق برای پروپوزال با رعایت اصول و مراحلی است که در مورد آن‌ها صحبت کردیم.

در آخر؛ نگارش اهداف تحقیق در پروپوزال را به متخصصان بسپارید

اهداف تحقیق، بخش مهمی از پروپوزال هستند و پژوهشگر زمانی موفق خواهد بود که به تمام جزئیات این بخش دقت و توجه داشته باشد. این جزئیات در نهایت به کسب نتیجه‌ای کامل کمک می‌کنند. در این زمینه می‌توانید از مشاوران و متخصصان کمک بگیرید. همچنین برای ساده‌تر شدن فرآیند نوشتن اهداف، می‌توانید این کار را به متخصصان بسپارید. در کانال پژوهش‌یار، آموزش‌هایی به‌صورت روزانه در این زمینه ارائه می‌شود که برای مطالعه آن‌ها کافیست به این آدرس مراجعه کنید: ‌https://t.me/student_assistant21

همچنین برای سفارش ویرایش اهداف یا تنظیم علمی آن‌ها نیز می‌توانید با ادمین در ارتباط باشید:
https://t.me/projects_admin021